{"id":3922,"date":"2025-07-18T10:50:00","date_gmt":"2025-07-18T08:50:00","guid":{"rendered":"https:\/\/fizykafascynuje.pl\/blog\/?p=3922"},"modified":"2025-07-18T21:05:31","modified_gmt":"2025-07-18T19:05:31","slug":"jak-powstaje-trzesienie-ziemi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fizykafascynuje.pl\/blog\/jak-powstaje-trzesienie-ziemi","title":{"rendered":"Trz\u0119sienie ziemi &#8211; jak powstaje trz\u0119sienie ziemi?"},"content":{"rendered":"<div id=\"ez-toc-container\" class=\"ez-toc-v2_0_83 counter-hierarchy ez-toc-counter ez-toc-white ez-toc-container-direction\">\n<p class=\"ez-toc-title\" style=\"cursor:inherit\">Spis tre\u015bci<\/p>\n<label for=\"ez-toc-cssicon-toggle-item-6a0919e0c19d2\" class=\"ez-toc-cssicon-toggle-label\"><span class=\"ez-toc-cssicon\"><span class=\"eztoc-hide\" style=\"display:none;\">Toggle<\/span><span class=\"ez-toc-icon-toggle-span\"><svg style=\"fill: #999;color:#999\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" class=\"list-377408\" width=\"20px\" height=\"20px\" viewBox=\"0 0 24 24\" fill=\"none\"><path d=\"M6 6H4v2h2V6zm14 0H8v2h12V6zM4 11h2v2H4v-2zm16 0H8v2h12v-2zM4 16h2v2H4v-2zm16 0H8v2h12v-2z\" fill=\"currentColor\"><\/path><\/svg><svg style=\"fill: #999;color:#999\" class=\"arrow-unsorted-368013\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" width=\"10px\" height=\"10px\" viewBox=\"0 0 24 24\" version=\"1.2\" baseProfile=\"tiny\"><path d=\"M18.2 9.3l-6.2-6.3-6.2 6.3c-.2.2-.3.4-.3.7s.1.5.3.7c.2.2.4.3.7.3h11c.3 0 .5-.1.7-.3.2-.2.3-.5.3-.7s-.1-.5-.3-.7zM5.8 14.7l6.2 6.3 6.2-6.3c.2-.2.3-.5.3-.7s-.1-.5-.3-.7c-.2-.2-.4-.3-.7-.3h-11c-.3 0-.5.1-.7.3-.2.2-.3.5-.3.7s.1.5.3.7z\"\/><\/svg><\/span><\/span><\/label><input type=\"checkbox\"  id=\"ez-toc-cssicon-toggle-item-6a0919e0c19d2\" checked aria-label=\"Prze\u0142\u0105cznik\" \/><nav><ul class='ez-toc-list ez-toc-list-level-1 ' ><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-1\" href=\"https:\/\/fizykafascynuje.pl\/blog\/jak-powstaje-trzesienie-ziemi\/#glowna-przyczyna-trzesien-ziemi-%e2%80%93-tektonika-plyt-litosfery\" >G\u0142\u00f3wna przyczyna trz\u0119sie\u0144 ziemi &#8211; tektonika p\u0142yt litosfery<\/a><ul class='ez-toc-list-level-3' ><li class='ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-2\" href=\"https:\/\/fizykafascynuje.pl\/blog\/jak-powstaje-trzesienie-ziemi\/#granice-plyt-tektonicznych-%e2%80%93-strefy-najwiekszej-aktywnosci\" >Granice p\u0142yt tektonicznych \u2013 strefy najwi\u0119kszej aktywno\u015bci<\/a><\/li><\/ul><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-3\" href=\"https:\/\/fizykafascynuje.pl\/blog\/jak-powstaje-trzesienie-ziemi\/#anatomia-trzesienia-ziemi-%e2%80%93-ognisko-epicentrum-i-fale-sejsmiczne\" >Anatomia trz\u0119sienia ziemi &#8211; ognisko, epicentrum i fale sejsmiczne<\/a><ul class='ez-toc-list-level-3' ><li class='ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-4\" href=\"https:\/\/fizykafascynuje.pl\/blog\/jak-powstaje-trzesienie-ziemi\/#ognisko-hipocentrum-i-epicentrum-trzesienia-ziemi-%e2%80%93-gdzie-wszystko-sie-zaczyna\" >Ognisko (hipocentrum) i epicentrum trz\u0119sienia ziemi \u2013 gdzie wszystko si\u0119 zaczyna?<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-5\" href=\"https:\/\/fizykafascynuje.pl\/blog\/jak-powstaje-trzesienie-ziemi\/#fale-sejsmiczne-%e2%80%93-jak-rozchodzi-sie-energia-wyzwolona-w-trakcie-trzesienia-ziemi\" >Fale sejsmiczne \u2013 jak rozchodzi si\u0119 energia wyzwolona w trakcie trz\u0119sienia ziemi?<\/a><\/li><\/ul><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-6\" href=\"https:\/\/fizykafascynuje.pl\/blog\/jak-powstaje-trzesienie-ziemi\/#nie-kazde-trzesienie-ziemi-jest-takie-samo-%e2%80%93-rodzaje-wstrzasow-sejsmicznych\" >Nie ka\u017cde trz\u0119sienie ziemi jest takie samo &#8211; rodzaje wstrz\u0105s\u00f3w sejsmicznych<\/a><ul class='ez-toc-list-level-3' ><li class='ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-7\" href=\"https:\/\/fizykafascynuje.pl\/blog\/jak-powstaje-trzesienie-ziemi\/#trzesienia-ziemi-tektoniczne-90\" >Trz\u0119sienia ziemi tektoniczne (~90%)<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-8\" href=\"https:\/\/fizykafascynuje.pl\/blog\/jak-powstaje-trzesienie-ziemi\/#trzesienia-ziemi-wulkaniczne-7\" >Trz\u0119sienia ziemi wulkaniczne (~7%)<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-9\" href=\"https:\/\/fizykafascynuje.pl\/blog\/jak-powstaje-trzesienie-ziemi\/#trzesienia-ziemi-zapadliskowe-lub-antropogeniczne-3\" >Trz\u0119sienia ziemi zapadliskowe (lub antropogeniczne) (~3%)<\/a><\/li><\/ul><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-10\" href=\"https:\/\/fizykafascynuje.pl\/blog\/jak-powstaje-trzesienie-ziemi\/#jak-mierzymy-sile-trzesien-ziemi-skala-richtera-i-skala-mercallego\" >Jak mierzymy si\u0142\u0119 trz\u0119sie\u0144 ziemi? Skala Richtera i skala Mercallego<\/a><ul class='ez-toc-list-level-3' ><li class='ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-11\" href=\"https:\/\/fizykafascynuje.pl\/blog\/jak-powstaje-trzesienie-ziemi\/#wielkosc-trzesien-ziemi-a-skala-richtera\" >Wielko\u015b\u0107 trz\u0119sie\u0144 ziemi a skala Richtera<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-12\" href=\"https:\/\/fizykafascynuje.pl\/blog\/jak-powstaje-trzesienie-ziemi\/#skala-mercallego-%e2%80%93-ocena-skutkow-na-powierzchni-ziemi\" >Skala Mercallego \u2013 ocena skutk\u00f3w na powierzchni ziemi<\/a><\/li><\/ul><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-13\" href=\"https:\/\/fizykafascynuje.pl\/blog\/jak-powstaje-trzesienie-ziemi\/#skutki-i-zagrozenia-%e2%80%93-co-dzieje-sie-w-trakcie-trzesienia-ziemi-i-po-glownym-wstrzasie\" >Skutki i zagro\u017cenia &#8211; co dzieje si\u0119 w trakcie trz\u0119sienia ziemi i po g\u0142\u00f3wnym wstrz\u0105sie?<\/a><ul class='ez-toc-list-level-3' ><li class='ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-14\" href=\"https:\/\/fizykafascynuje.pl\/blog\/jak-powstaje-trzesienie-ziemi\/#bezposrednie-zniszczenia-i-wstrzasy-wtorne\" >Bezpo\u015brednie zniszczenia i wstrz\u0105sy wt\u00f3rne<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-3'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-15\" href=\"https:\/\/fizykafascynuje.pl\/blog\/jak-powstaje-trzesienie-ziemi\/#powstawanie-fal-tsunami-%e2%80%93-grozny-efekt-podwodnych-trzesien\" >Powstawanie fal tsunami \u2013 gro\u017any efekt podwodnych trz\u0119sie\u0144<\/a><\/li><\/ul><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-16\" href=\"https:\/\/fizykafascynuje.pl\/blog\/jak-powstaje-trzesienie-ziemi\/#gdzie-najczesciej-wystepuje-trzesienie-ziemi-regiony-o-duzej-aktywnosci-sejsmicznej\" >Gdzie najcz\u0119\u015bciej wyst\u0119puje trz\u0119sienie ziemi? Regiony o du\u017cej aktywno\u015bci sejsmicznej<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-17\" href=\"https:\/\/fizykafascynuje.pl\/blog\/jak-powstaje-trzesienie-ziemi\/#kluczowe-informacje-o-tym-jak-powstaje-trzesienie-ziemi\" >Kluczowe informacje o tym, jak powstaje trz\u0119sienie ziemi<\/a><\/li><\/ul><\/nav><\/div>\n<p>Pomy\u015bl o tym. Ziemia pod Twoimi stopami wydaje si\u0119 solidna i niewzruszona, prawda? A jednak potrafi zadr\u017ce\u0107 z si\u0142\u0105, kt\u00f3ra w mgnieniu oka zmienia ca\u0142e miasta w ruin\u0119. To w\u0142a\u015bnie <strong>trz\u0119sienie ziemi<\/strong>. Gwa\u0142towne <strong>drgania skorupy ziemskiej<\/strong> to pot\u0119\u017cny pokaz si\u0142 natury. Cho\u0107 skutki bywaj\u0105 op\u0142akane, <strong>wi\u0119kszo\u015b\u0107 trz\u0119sie\u0144 ziemi<\/strong> to po prostu dow\u00f3d na to, \u017ce nasza planeta \u017cyje i nieustannie si\u0119 zmienia. Zastanawiasz si\u0119, jak dok\u0142adnie <strong>powstaje trz\u0119sienie ziemi<\/strong>? Przejdziemy razem przez ca\u0142y ten proces: od niewidocznych si\u0142 dzia\u0142aj\u0105cych g\u0142\u0119boko pod ziemi\u0105, przez niszczycielsk\u0105 energi\u0119, a\u017c po to, co odczuwamy na <strong>powierzchni ziemi<\/strong>, i metody ich pomiaru.<\/p>\n<h2><span class=\"ez-toc-section\" id=\"glowna-przyczyna-trzesien-ziemi-%e2%80%93-tektonika-plyt-litosfery\"><\/span>G\u0142\u00f3wna przyczyna trz\u0119sie\u0144 ziemi &#8211; tektonika p\u0142yt litosfery<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n<p>Wyobra\u017a sobie, \u017ce powierzchnia Ziemi to nie lita ska\u0142a, ale gigantyczne puzzle. Ka\u017cdy element tych puzzli to olbrzymi, sztywny blok, kt\u00f3ry dryfuje na plastycznym p\u0142aszczu naszej planety. Te <strong>p\u0142yty tektoniczne<\/strong> bez przerwy si\u0119 przemieszczaj\u0105. Ocieraj\u0105 si\u0119 o siebie, zderzaj\u0105 lub odsuwaj\u0105. To ci\u0105g\u0142e tarcie powoduje gigantyczne <strong>nagromadzenie napr\u0119\u017ce\u0144<\/strong> w <strong>skorupie ziemskiej<\/strong>. Pomy\u015bl o tym jak o zginaniu ga\u0142\u0119zi \u2013 w pewnym momencie musi p\u0119kn\u0105\u0107. To w\u0142a\u015bnie w <strong>skorupie ziemskiej<\/strong> gromadzi si\u0119 ta energia. Gdy napr\u0119\u017cenia w ska\u0142ach staj\u0105 si\u0119 zbyt du\u017ce, energia uwalnia si\u0119 w gwa\u0142towny spos\u00f3b, a my na powierzchni odczuwamy to jako <strong>trz\u0119sienie ziemi<\/strong>. To w\u0142a\u015bnie z tego powodu <strong>wyst\u0119powania trz\u0119sie\u0144 ziemi<\/strong> koncentruj\u0105 si\u0119 na kraw\u0119dziach tych puzzli, czyli na granicach p\u0142yt. Rocznie na \u015bwiecie wykrywa si\u0119 ponad 500 000 <strong>trz\u0119sie\u0144 ziemi<\/strong>, z czego oko\u0142o 100 000 jest na tyle silnych, \u017ce mo\u017cemy je poczu\u0107. Te <strong>trz\u0119sienia ziemi<\/strong> s\u0105 nieuniknione. Wiele <strong>trz\u0119sie\u0144 ziemi<\/strong> przechodzi niezauwa\u017conych, a jednak niekt\u00f3re <strong>trz\u0119sienia ziemi<\/strong> niszcz\u0105 wszystko.<\/p>\n<h3><span class=\"ez-toc-section\" id=\"granice-plyt-tektonicznych-%e2%80%93-strefy-najwiekszej-aktywnosci\"><\/span>Granice p\u0142yt tektonicznych \u2013 strefy najwi\u0119kszej aktywno\u015bci<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p>Wysoka <strong>aktywno\u015b\u0107 sejsmiczna<\/strong> skupia si\u0119 wzd\u0142u\u017c <strong>granic p\u0142yt litosfery<\/strong>. Mo\u017cemy wyr\u00f3\u017cni\u0107 trzy g\u0142\u00f3wne rodzaje takich stref:<\/p>\n<ul>\n<li><strong>Granice zbie\u017cne (konwergentne):<\/strong> to miejsca, gdzie <strong>p\u0142yty tektoniczne<\/strong> zderzaj\u0105 si\u0119 czo\u0142owo. Kiedy ci\u0119\u017csza p\u0142yta oceaniczna w\u015blizguje si\u0119 pod l\u017cejsz\u0105 kontynentaln\u0105, tworz\u0105 si\u0119 tzw. <strong>strefy subdukcji<\/strong>. To w\u0142a\u015bnie tam kumuluj\u0105 si\u0119 niewyobra\u017calne napr\u0119\u017cenia, prowadz\u0105c do najg\u0142\u0119bszych i najpot\u0119\u017cniejszych <strong>trz\u0119sie\u0144 ziemi<\/strong> na \u015bwiecie. Takie <strong>trz\u0119sienia ziemi<\/strong> maj\u0105 ogromny potencja\u0142 niszczycielski.<\/li>\n<li><strong>Granice rozbie\u017cne (dywergentne):<\/strong> tutaj sytuacja jest odwrotna \u2013 to miejsca, gdzie <strong>p\u0142yty tektoniczne oddalaj\u0105<\/strong> si\u0119 od siebie. W powsta\u0142\u0105 szczelin\u0119 wlewa si\u0119 magma z p\u0142aszcza Ziemi, kt\u00f3ra zastyga i tworzy now\u0105 skorup\u0119. Wyst\u0119puj\u0105ce tu <strong>trz\u0119sienia ziemi<\/strong> s\u0105 cz\u0119ste, ale maj\u0105 znacznie mniejsz\u0105 si\u0142\u0119. S\u0105 to stosunkowo \u0142agodne <strong>trz\u0119sienia ziemi<\/strong>.<\/li>\n<li><strong>Granice transformacyjne:<\/strong> w tych strefach p\u0142yty przesuwaj\u0105 si\u0119 obok siebie w przeciwnych kierunkach. Tarcie jest tak ogromne, \u017ce p\u0142yty na jaki\u015b czas si\u0119 blokuj\u0105, gromadz\u0105c energi\u0119. Gdy w ko\u0144cu \u201epuszcz\u0105\u201d, energia uwalnia si\u0119 w postaci silnych, ale stosunkowo p\u0142ytkich <strong>trz\u0119sie\u0144 ziemi<\/strong>. Idealnym przyk\u0142adem jest tu s\u0142ynny uskok San Andreas w Kalifornii, miejsce cz\u0119stych <strong>trz\u0119sie\u0144 ziemi<\/strong>.<\/li>\n<\/ul>\n<h2><span class=\"ez-toc-section\" id=\"anatomia-trzesienia-ziemi-%e2%80%93-ognisko-epicentrum-i-fale-sejsmiczne\"><\/span>Anatomia trz\u0119sienia ziemi &#8211; ognisko, epicentrum i fale sejsmiczne<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n<p>Ka\u017cde <strong>trz\u0119sienie ziemi<\/strong> ma swoj\u0105 specyficzn\u0105 \u201eanatomi\u0119\u201d, kt\u00f3ra pomaga nam zrozumie\u0107 jego si\u0142\u0119 i przebieg. Musisz pozna\u0107 trzy podstawowe poj\u0119cia: ognisko, epicentrum i <strong>fale sejsmiczne<\/strong>, kt\u00f3re s\u0105 no\u015bnikiem ca\u0142ej niszczycielskiej energii.<\/p>\n<h3><span class=\"ez-toc-section\" id=\"ognisko-hipocentrum-i-epicentrum-trzesienia-ziemi-%e2%80%93-gdzie-wszystko-sie-zaczyna\"><\/span>Ognisko (hipocentrum) i epicentrum trz\u0119sienia ziemi \u2013 gdzie wszystko si\u0119 zaczyna?<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p>Punkt g\u0142\u0119boko pod ziemi\u0105, w kt\u00f3rym ska\u0142y p\u0119kaj\u0105 i gwa\u0142townie uwalnia si\u0119 energia, to w\u0142a\u015bnie <strong>ognisko trz\u0119sienia ziemi<\/strong>, nazywane te\u017c hipocentrum. Je\u015bli wyznaczysz miejsce na <strong>powierzchni ziemi<\/strong> znajduj\u0105ce si\u0119 dok\u0142adnie pionowo nad tym ogniskiem, trafisz w <strong>epicentrum trz\u0119sienia ziemi<\/strong>. To w\u0142a\u015bnie tam wstrz\u0105sy s\u0105 najmocniej odczuwalne i powoduj\u0105 najwi\u0119ksze spustoszenie. Drugie <strong>epicentrum trz\u0119sienia ziemi<\/strong> mo\u017ce by\u0107 myl\u0105ce, ale to zawsze jeden punkt.<\/p>\n<h3><span class=\"ez-toc-section\" id=\"fale-sejsmiczne-%e2%80%93-jak-rozchodzi-sie-energia-wyzwolona-w-trakcie-trzesienia-ziemi\"><\/span>Fale sejsmiczne \u2013 jak rozchodzi si\u0119 energia wyzwolona w trakcie trz\u0119sienia ziemi?<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p>Ta ogromna <strong>energia wyzwolona<\/strong> w ognisku rozchodzi si\u0119 we wszystkich kierunkach z <strong>ogromn\u0105 pr\u0119dko\u015bci\u0105<\/strong> w <strong>postaci fal sejsmicznych<\/strong>. Zrozumienie natury <strong>fal sejsmicznych<\/strong> jest kluczowe, a natura tych <strong>fal sejsmicznych<\/strong> jest dwojaka:<\/p>\n<ul>\n<li><strong>Fale wg\u0142\u0119bne (P i S):<\/strong> Te fale podr\u00f3\u017cuj\u0105 przez wn\u0119trze Ziemi. Pierwsze docieraj\u0105 <strong>fale pod\u0142u\u017cne<\/strong> (z ang. Primary), kt\u00f3re s\u0105 najszybsze i dzia\u0142aj\u0105 na ska\u0142y jak spr\u0119\u017cyna \u2013 \u015bciskaj\u0105c je i rozpr\u0119\u017caj\u0105c. Chwil\u0119 po nich pojawiaj\u0105 si\u0119 wolniejsze fale poprzeczne (S) (z ang. Secondary), kt\u00f3re wprawiaj\u0105 ska\u0142y w ruch prostopad\u0142y do kierunku rozchodzenia si\u0119 fali. Zar\u00f3wno <strong>fale p<\/strong>, jak i <strong>fale s<\/strong> s\u0105 dla sejsmolog\u00f3w bezcennym \u017ar\u00f3d\u0142em wiedzy o tym, co kryje wn\u0119trze naszej planety.<\/li>\n<li><strong>Fale powierzchniowe (Love\u2019a i Rayleigha):<\/strong> Te <strong>fale sejsmiczne<\/strong> powstaj\u0105, gdy fale wg\u0142\u0119bne dotr\u0105 na <strong>powierzchni\u0119 ziemi<\/strong>. Poruszaj\u0105 si\u0119 najwolniej, ale maj\u0105 najwi\u0119ksz\u0105 amplitud\u0119 drga\u0144, co oznacza, \u017ce to w\u0142a\u015bnie one odpowiadaj\u0105 za najbardziej skomplikowane i niszczycielskie ruchy gruntu. To w\u0142a\u015bnie <strong>fale powierzchniowe<\/strong> s\u0105 przyczyn\u0105 <strong>wi\u0119kszo\u015bci przypadk\u00f3w<\/strong> zawalenia si\u0119 budynk\u00f3w.<\/li>\n<\/ul>\n<h2><span class=\"ez-toc-section\" id=\"nie-kazde-trzesienie-ziemi-jest-takie-samo-%e2%80%93-rodzaje-wstrzasow-sejsmicznych\"><\/span>Nie ka\u017cde trz\u0119sienie ziemi jest takie samo &#8211; rodzaje wstrz\u0105s\u00f3w sejsmicznych<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n<p>Cho\u0107 w naszych g\u0142owach <strong>trz\u0119sienie ziemi<\/strong> kojarzy si\u0119 g\u0142\u00f3wnie z ruchem p\u0142yt, nie ka\u017cde ma takie samo \u017ar\u00f3d\u0142o. Generalnie, <strong>wstrz\u0105sy sejsmiczne<\/strong> dzielimy na trzy podstawowe typy, co wp\u0142ywa na charakter <strong>trz\u0119sie\u0144 ziemi<\/strong>.<\/p>\n<h3><span class=\"ez-toc-section\" id=\"trzesienia-ziemi-tektoniczne-90\"><\/span>Trz\u0119sienia ziemi tektoniczne (~90%)<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p>To zdecydowanie najcz\u0119stszy (oko\u0142o 90% wszystkich zjawisk) i najpot\u0119\u017cniejszy typ. Takie <strong>trz\u0119sienia ziemi<\/strong> s\u0105 bezpo\u015brednim skutkiem ruchu <strong>p\u0142yt litosfery<\/strong> i nag\u0142ego uwolnienia energii wzd\u0142u\u017c uskok\u00f3w, czyli dok\u0142adnie tak, jak to opisywa\u0142em wcze\u015bniej. To najsilniejsze <strong>trz\u0119sienia ziemi<\/strong>. Wiedza o tych <strong>trz\u0119sieniach ziemi<\/strong> jest fundamentalna. Analiza <strong>trz\u0119sie\u0144 ziemi<\/strong> tektonicznych to podstawa sejsmologii.<\/p>\n<h3><span class=\"ez-toc-section\" id=\"trzesienia-ziemi-wulkaniczne-7\"><\/span>Trz\u0119sienia ziemi wulkaniczne (~7%)<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p>S\u0105 to <strong>trz\u0119sienia ziemi zwi\u0105zane<\/strong> bezpo\u015brednio z tym, co dzieje si\u0119 wewn\u0105trz wulkan\u00f3w i pod nimi. Powstaj\u0105, gdy magma przemieszcza si\u0119 pod powierzchni\u0105, gwa\u0142townie ro\u015bnie ci\u015bnienie <strong>gaz\u00f3w wulkanicznych<\/strong> albo dochodzi do pot\u0119\u017cnych <strong>wybuch\u00f3w wulkan\u00f3w<\/strong>. Zazwyczaj s\u0105 to s\u0142absze <strong>trz\u0119sienia ziemi<\/strong>, o mniejszym zasi\u0119gu ni\u017c tektoniczne. Charakter tych <strong>trz\u0119sie\u0144 ziemi<\/strong> jest inny.<\/p>\n<h3><span class=\"ez-toc-section\" id=\"trzesienia-ziemi-zapadliskowe-lub-antropogeniczne-3\"><\/span>Trz\u0119sienia ziemi zapadliskowe (lub antropogeniczne) (~3%)<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p>To najs\u0142absze i najbardziej lokalne <strong>trz\u0119sienia ziemi<\/strong> (oko\u0142o 3% ca\u0142o\u015bci). Przyczyn\u0105 jest tu zapadanie si\u0119 strop\u00f3w jaski\u0144, pustek krasowych, a coraz cz\u0119\u015bciej tak\u017ce wyrobisk g\u00f3rniczych. W Polsce znamy je doskonale jako \u201et\u0105pni\u0119cia\u201d. To te\u017c s\u0105 <strong>trz\u0119sienia ziemi<\/strong>, cho\u0107 ich natura jest inna. Skutki tych <strong>trz\u0119sie\u0144 ziemi<\/strong> s\u0105 ograniczone.<\/p>\n<h2><span class=\"ez-toc-section\" id=\"jak-mierzymy-sile-trzesien-ziemi-skala-richtera-i-skala-mercallego\"><\/span>Jak mierzymy si\u0142\u0119 trz\u0119sie\u0144 ziemi? Skala Richtera i skala Mercallego<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n<p>Aby opisa\u0107 <strong>si\u0142y trz\u0119sie\u0144 ziemi<\/strong>, sejsmolodzy u\u017cywaj\u0105 r\u00f3\u017cnych skal. Dwie najpopularniejsze to <strong>skala Richtera<\/strong>, kt\u00f3ra mierzy uwolnion\u0105 energi\u0119, oraz <strong>skala Mercallego<\/strong>, kt\u00f3ra skupia si\u0119 na widocznych skutkach wstrz\u0105su. Ocena <strong>trz\u0119sie\u0144 ziemi<\/strong> jest z\u0142o\u017cona.<\/p>\n<h3><span class=\"ez-toc-section\" id=\"wielkosc-trzesien-ziemi-a-skala-richtera\"><\/span>Wielko\u015b\u0107 trz\u0119sie\u0144 ziemi a skala Richtera<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p><strong>Skala Richtera<\/strong> to skala logarytmiczna, kt\u00f3ra okre\u015bla magnitud\u0119, czyli <strong>wielko\u015b\u0107 trz\u0119sie\u0144 ziemi<\/strong>, na podstawie energii wyzwolonej u \u017ar\u00f3d\u0142a. Pomiar odbywa si\u0119 za <strong>pomoc\u0105 skali Richtera<\/strong> przez analiz\u0119 amplitudy drga\u0144, kt\u00f3re zarejestrowa\u0142y sejsmografy. Co to oznacza w praktyce? Ka\u017cdy kolejny stopie\u0144 w skali oznacza 10-krotnie wi\u0119ksz\u0105 amplitud\u0119 drga\u0144 i a\u017c 32-krotnie wi\u0119cej uwolnionej energii. Czyli <strong>trz\u0119sienie ziemi o sile<\/strong> 6 jest niepor\u00f3wnywalnie pot\u0119\u017cniejsze ni\u017c <strong>ziemi o sile<\/strong> 5. Ta <strong>skala richtera<\/strong> nie ma g\u00f3rnej granicy \u2013 jest otwarta. Cz\u0119stotliwo\u015b\u0107 i si\u0142a <strong>trz\u0119sie\u0144 ziemi<\/strong> s\u0105 ze sob\u0105 powi\u0105zane, co opisuje prawo Gutenberga-Richtera.<\/p>\n<h3><span class=\"ez-toc-section\" id=\"skala-mercallego-%e2%80%93-ocena-skutkow-na-powierzchni-ziemi\"><\/span>Skala Mercallego \u2013 ocena skutk\u00f3w na powierzchni ziemi<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p>W przeciwie\u0144stwie do analitycznej skali Richtera, <strong>skala Mercallego<\/strong> jest czysto opisowa. Klasyfikuje <strong>trz\u0119sienia ziemi<\/strong> na podstawie tego, co widzimy i czujemy. Ma 12 stopni i opisuje takie efekty jak lekkie ko\u0142ysanie si\u0119 \u017cyrandola, p\u0119kanie \u015bcian, <strong>du\u017ce zniszczenia<\/strong> budynk\u00f3w, a nawet p\u0119kanie <strong>szyn kolejowych<\/strong>. Ocena jest tu subiektywna i zale\u017cy od miejsca obserwacji \u2013 to zupe\u0142nie inne podej\u015bcie ni\u017c w przypadku <strong>trz\u0119sienia ziemi<\/strong> o <strong>du\u017cej sile<\/strong>. Ocena skutk\u00f3w <strong>trz\u0119sie\u0144 ziemi<\/strong> jest kluczowa dla ratownictwa. Badanie <strong>trz\u0119sie\u0144 ziemi<\/strong> w ten spos\u00f3b ma d\u0142ug\u0105 tradycj\u0119.<\/p>\n<table>\n<thead>\n<tr>\n<th>Cecha<\/th>\n<th>Skala Richtera<\/th>\n<th>Skala Mercallego<\/th>\n<\/tr>\n<\/thead>\n<tbody>\n<tr>\n<td><strong>Co mierzy?<\/strong><\/td>\n<td>Energi\u0119 uwolnion\u0105 u \u017ar\u00f3d\u0142a (magnitud\u0119)<\/td>\n<td>Skutki i zniszczenia na powierzchni<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td><strong>Jak mierzy?<\/strong><\/td>\n<td>Obiektywnie, za pomoc\u0105 sejsmograf\u00f3w<\/td>\n<td>Subiektywnie, poprzez obserwacj\u0119 zniszcze\u0144<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td><strong>Rodzaj skali<\/strong><\/td>\n<td>Logarytmiczna, otwarta<\/td>\n<td>12-stopniowa, opisowa<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td><strong>Przyk\u0142ad<\/strong><\/td>\n<td>Trz\u0119sienie ziemi mia\u0142o magnitud\u0119 7.0<\/td>\n<td>Wstrz\u0105s mia\u0142 si\u0142\u0119 VIII stopnia (powa\u017cne zniszczenia)<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<h2><span class=\"ez-toc-section\" id=\"skutki-i-zagrozenia-%e2%80%93-co-dzieje-sie-w-trakcie-trzesienia-ziemi-i-po-glownym-wstrzasie\"><\/span>Skutki i zagro\u017cenia &#8211; co dzieje si\u0119 w trakcie trz\u0119sienia ziemi i po g\u0142\u00f3wnym wstrz\u0105sie?<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n<p>Ta pot\u0119\u017cna si\u0142a uwalniana w <strong>trakcie trz\u0119sienia ziemi<\/strong> mo\u017ce prowadzi\u0107 do katastrofy, kt\u00f3rej skutki odczuwalne s\u0105 natychmiast, ale te\u017c d\u0142ugo po ustaniu drga\u0144. Dlatego tak wa\u017cne jest zrozumienie ryzyka, jakie nios\u0105 ze sob\u0105 <strong>trz\u0119sienia ziemi<\/strong>.<\/p>\n<h3><span class=\"ez-toc-section\" id=\"bezposrednie-zniszczenia-i-wstrzasy-wtorne\"><\/span>Bezpo\u015brednie zniszczenia i wstrz\u0105sy wt\u00f3rne<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p>Najbardziej oczywisty skutek to oczywi\u015bcie zniszczenia na <strong>powierzchni\u0119 ziemi<\/strong>: wal\u0105ce si\u0119 budynki, pop\u0119kane mosty, zniszczone drogi i zerwane linie energetyczne. Ale to nie koniec. Po <strong>g\u0142\u00f3wnym wstrz\u0105sie<\/strong> cz\u0119sto nast\u0119puje seria wstrz\u0105s\u00f3w wt\u00f3rnych. S\u0105 s\u0142absze, ale mog\u0105 dobi\u0107 konstrukcje ju\u017c naruszone przez pierwsze <strong>trz\u0119sienie ziemi<\/strong>, co czyni sytuacj\u0119 jeszcze bardziej niebezpieczn\u0105.<\/p>\n<h3><span class=\"ez-toc-section\" id=\"powstawanie-fal-tsunami-%e2%80%93-grozny-efekt-podwodnych-trzesien\"><\/span>Powstawanie fal tsunami \u2013 gro\u017any efekt podwodnych trz\u0119sie\u0144<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h3>\n<p>Jednym z najstraszniejszych skutk\u00f3w ubocznych jest <strong>powstawanie fal tsunami<\/strong>. Dzieje si\u0119 tak, gdy silne <strong>trz\u0119sienie ziemi<\/strong> ma miejsce pod dnem oceanu i powoduje gwa\u0142towne, pionowe przemieszczenie si\u0119 dna. W ten spos\u00f3b ogromne masy wody zostaj\u0105 wypchni\u0119te w g\u00f3r\u0119. Na otwartym oceanie fala jest prawie niezauwa\u017calna, ale gdy zbli\u017ca si\u0119 do wybrze\u017ca, spi\u0119trza si\u0119 do niewyobra\u017calnych rozmiar\u00f3w i z niszczycielsk\u0105 si\u0142\u0105 wdziera si\u0119 na l\u0105d. Takie <strong>trz\u0119sienia ziemi<\/strong> s\u0105 szczeg\u00f3lnie gro\u017ane, a historia zna wiele tragicznych <strong>trz\u0119sie\u0144 ziemi<\/strong> tego typu.<\/p>\n<h2><span class=\"ez-toc-section\" id=\"gdzie-najczesciej-wystepuje-trzesienie-ziemi-regiony-o-duzej-aktywnosci-sejsmicznej\"><\/span>Gdzie najcz\u0119\u015bciej wyst\u0119puje trz\u0119sienie ziemi? Regiony o du\u017cej aktywno\u015bci sejsmicznej<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n<p>Miejsca <strong>wyst\u0105pienia trz\u0119sienia ziemi<\/strong> nie s\u0105 losowe. Skupiaj\u0105 si\u0119 w strefach wysokiej <strong>aktywno\u015bci sejsmicznej<\/strong>, kt\u00f3re idealnie pokrywaj\u0105 si\u0119 z granicami <strong>p\u0142yt tektonicznych<\/strong>. Najbardziej znanym takim miejscem jest Pacyficzny Pier\u015bcie\u0144 Ognia. To strefa otaczaj\u0105ca Ocean Spokojny, gdzie dochodzi do 80% wszystkich <strong>trz\u0119sie\u0144 ziemi<\/strong> na <strong>ca\u0142ym \u015bwiecie<\/strong>. Dla kraj\u00f3w takich jak Japonia, Indonezja, Chile czy Meksyk wysoka <strong>aktywno\u015b\u0107 sejsmiczna<\/strong> jest codzienno\u015bci\u0105. Te <strong>trz\u0119sienia ziemi<\/strong> to nieustanne zagro\u017cenie. Badania <strong>trz\u0119sie\u0144 ziemi<\/strong> w tych regionach s\u0105 intensywne. Analiza <strong>p\u0142yt tektonicznych<\/strong> jest tu kluczowa.<\/p>\n<h2><span class=\"ez-toc-section\" id=\"kluczowe-informacje-o-tym-jak-powstaje-trzesienie-ziemi\"><\/span>Kluczowe informacje o tym, jak powstaje trz\u0119sienie ziemi<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n<p>Zrozumienie mechanizmu, kt\u00f3ry stoi za <strong>trz\u0119sieniem ziemi<\/strong>, pozwala nam lepiej ocenia\u0107 ryzyko i przygotowa\u0107 si\u0119 na jego nadej\u015bcie. Wszystko zaczyna si\u0119 od ruchu p\u0142yt, kt\u00f3ry powoduje gromadzenie si\u0119 napi\u0119\u0107 w ska\u0142ach <strong>skorupy ziemskiej<\/strong>. Energia w <strong>skorupie ziemskiej<\/strong> musi znale\u017a\u0107 uj\u015bcie. Kiedy si\u0119 uwalnia, rozchodzi si\u0119 jako <strong>fale sejsmiczne<\/strong>, wywo\u0142uj\u0105c drgania. Twoja wiedza na temat <strong>trz\u0119sienia ziemi<\/strong> jest wa\u017cna. <strong>Skorupa ziemska<\/strong> jest w ruchu <strong>ca\u0142y czas<\/strong>, a <strong>trz\u0119sienia ziemi<\/strong> s\u0105 tego naturalnym efektem. Nie mo\u017cemy im zapobiec, ale wiedz\u0105c wi\u0119cej o mechanizmach <strong>trz\u0119sienia ziemi<\/strong>, mo\u017cemy budowa\u0107 bezpieczniej. Wiedza o przyczynach <strong>trz\u0119sie\u0144 ziemi<\/strong> ratuje \u017cycie. Ka\u017cde <strong>trz\u0119sienie ziemi<\/strong> to lekcja na przysz\u0142o\u015b\u0107, a \u015bwiadomo\u015b\u0107 genezy <strong>trz\u0119sie\u0144 ziemi<\/strong> jest nasz\u0105 najlepsz\u0105 obron\u0105.<\/p>\n\n\n<p><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Pomy\u015bl o tym. Ziemia pod Twoimi stopami wydaje si\u0119 solidna i niewzruszona, prawda? A jednak potrafi zadr\u017ce\u0107 z si\u0142\u0105, kt\u00f3ra w mgnieniu oka zmienia ca\u0142e miasta w ruin\u0119. To w\u0142a\u015bnie trz\u0119sienie ziemi. Gwa\u0142towne drgania skorupy ziemskiej to pot\u0119\u017cny pokaz si\u0142 natury. Cho\u0107 skutki bywaj\u0105 op\u0142akane, wi\u0119kszo\u015b\u0107 trz\u0119sie\u0144 ziemi to po prostu dow\u00f3d na to, \u017ce [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":3923,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-3922","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-artykuly"],"blocksy_meta":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fizykafascynuje.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3922","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fizykafascynuje.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fizykafascynuje.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fizykafascynuje.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fizykafascynuje.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3922"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/fizykafascynuje.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3922\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3937,"href":"https:\/\/fizykafascynuje.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3922\/revisions\/3937"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fizykafascynuje.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3923"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fizykafascynuje.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3922"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fizykafascynuje.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3922"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fizykafascynuje.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3922"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}